Zastąpienie waluty

Zastąpienie waluty

Zastąpienie waluty lub dolaryzacja to użycie waluty obcej równolegle do lub zamiast waluty krajowej.

Zastąpienie waluty może być pełne lub częściowe. Większość, jeśli nie wszystkie, pełne zastąpienie waluty miało miejsce po poważnym kryzysie gospodarczym, na przykład w Ekwadorze i Salwadorze w Ameryce Łacińskiej i Zimbabwe w Afryce. Niektóre małe gospodarki, dla których utrzymanie niezależnej waluty jest niepraktyczne, korzystają z walut większych sąsiadów; na przykład Liechtenstein korzysta z franka szwajcarskiego.

Częściowe zastąpienie waluty ma miejsce, gdy mieszkańcy danego kraju decydują się na posiadanie znacznej części swoich aktywów finansowych denominowanych w walucie obcej. Może to również nastąpić w miarę stopniowego przechodzenia na pełną substytucję waluty, na przykład Argentyna i Peru były w trakcie procesu przeliczania na dolara amerykańskiego w latach 90-tych.

Nazwa

„Dolaryzacja”, w odniesieniu do zastąpienia waluty, niekoniecznie wiąże się z wykorzystaniem dolara amerykańskiego. Walutami, które zostały użyte jako substytuty, są dolar amerykański, euro i dolar australijski.

Pochodzenie

Po porzuceniu standardu złota w momencie wybuchu I wojny światowej i konferencji Bretton Woods po II wojnie światowej, niektóre kraje dążyły do wprowadzenia systemów kursu walutowego w celu promowania globalnej stabilności gospodarczej, a tym samym własnego dobrobytu. Kraje zazwyczaj przywiązały swoją walutę do głównej waluty wymienialnej. „Twarde przywiązania” to systemy kursów walutowych, które wykazują silniejsze zaangażowanie na rzecz stałego parytetu (tj. zarządy walut) lub rezygnację z kontroli nad własną walutą (np. związki walutowe), podczas gdy „miękkie przywiązania” to bardziej elastyczne i płynne systemy kursów walutowych. Upadek „miękkich” kołków w Azji Południowo-Wschodniej i Ameryce Łacińskiej pod koniec lat 90. doprowadził do tego, że substytucja waluty stała się poważnym problemem politycznym.

Kilka przypadków pełnej substytucji waluty sprzed 1999 r. było konsekwencją czynników politycznych i historycznych. We wszystkich długotrwałych przypadkach zastępowania waluty przyczyny historyczne i polityczne miały większy wpływ niż ocena gospodarczych skutków zastępowania waluty. Panama przyjęła dolara amerykańskiego jako prawny środek płatniczy po uzyskaniu niepodległości w wyniku orzeczenia konstytucyjnego. Ekwador i Salwador stały się w pełni gospodarkami dolarowymi odpowiednio w 2000 i 2001 r. z różnych powodów. Ekwador został zastąpiony walutą, aby poradzić sobie z powszechnym kryzysem politycznym i finansowym wynikającym z ogromnej utraty zaufania do instytucji politycznych i monetarnych. Oficjalne zastąpienie waluty w Salwadorze było natomiast wynikiem wewnętrznych debat oraz w kontekście stabilnych podstaw makroekonomicznych i długotrwałego nieoficjalnego zastąpienia waluty. Strefa euro przyjęła euro (€) jako swoją wspólną walutę i jedyny legalny środek płatniczy w 1999 r., co można uznać za odmianę pełnego systemu zobowiązań podobnego do pełnej substytucji waluty, pomimo oczywistych różnic w stosunku do innych substytutów waluty. Więcej na temat dolaryzacji, por. Fields, David i Matías Vernengo. „Dolaryzacja”. Encyklopedia globalizacji Wiley-Blackwell (2013).

Pomiary

Istnieją dwa wspólne wskaźniki substytucji waluty. Pierwszym ze wskaźników jest udział depozytów walutowych (FCD) w krajowym systemie bankowym w szerokim pieniądzu, w tym FCD. Druga miara to udział wszystkich depozytów walutowych posiadanych przez rezydentów krajowych w kraju i za granicą w ich aktywach pieniężnych ogółem.

Rodzaje

Nieoficjalne zastępowanie waluty lub de facto zastępowanie waluty jest najczęstszym rodzajem zastępowania waluty. Nieoficjalne zastępowanie waluty ma miejsce, gdy mieszkańcy danego kraju decydują się na posiadanie znacznej części swoich aktywów finansowych w walucie obcej, nawet jeśli waluta obca nie jest tam prawnym środkiem płatniczym. Posiadają one depozyty w walucie obcej z powodu złych wyników w historii waluty krajowej lub jako zabezpieczenie przed inflacją waluty krajowej.

Oficjalne zastąpienie waluty lub pełne zastąpienie waluty ma miejsce, gdy kraj przyjmuje walutę obcą jako jedyny legalny środek płatniczy i przestaje emitować walutę krajową. Innym skutkiem przyjęcia przez dany kraj waluty obcej jako własnej jest rezygnacja z wszelkich uprawnień do zmiany kursu walutowego. Istnieje niewielka liczba krajów przyjmujących walutę obcą jako prawny środek płatniczy.

Pełne zastąpienie waluty miało miejsce głównie w Ameryce Łacińskiej, na Karaibach i Pacyfiku, ponieważ wiele krajów w tych regionach postrzega dolara amerykańskiego jako stabilną walutę w porównaniu z walutą krajową. Na przykład, Panama przeszła pełną substytucję waluty, przyjmując dolara amerykańskiego jako prawny środek płatniczy w 1904 roku. Ten rodzaj zastępowania waluty znany jest również jako zastępowanie waluty de jure.

Zastąpienie waluty może być stosowane półoficjalnie (lub oficjalnie w systemach bimonetarnych), gdzie waluta obca jest prawnym środkiem płatniczym obok waluty krajowej.

W literaturze istnieje zestaw powiązanych definicji zastępowania waluty, takich jak zastępowanie waluty przez zobowiązania zewnętrzne, zastępowanie waluty przez zobowiązania krajowe, zastępowanie waluty przez zobowiązania sektora bankowego lub zastępowanie waluty depozytów oraz dolaryzacja kredytów. Zastępowanie waluty zobowiązań zagranicznych mierzy całkowite zadłużenie zewnętrzne (prywatne i publiczne) denominowane w walutach obcych gospodarki. Zastąpienie waluty depozytowej można zmierzyć jako udział depozytów walutowych w łącznych depozytach systemu bankowego, a zastąpienie waluty kredytowej można zmierzyć jako udział kredytu dolarowego w łącznym kredycie systemu bankowego.

Skutki

Handel i inwestycje

Jedną z głównych zalet przyjęcia silnej waluty obcej jako jedynego prawnego środka płatniczego jest obniżenie kosztów transakcji handlowych pomiędzy krajami stosującymi tę samą walutę. Istnieją co najmniej dwa sposoby wywnioskowania tego wpływu na podstawie danych. Pierwszym z nich jest znacząco negatywny wpływ zmienności kursów walutowych na handel w większości przypadków, a drugim jest związek między kosztami transakcji a potrzebą działania przy użyciu wielu walut. Integracja gospodarcza z resztą świata staje się łatwiejsza dzięki obniżonym kosztom transakcji i stabilniejszym cenom. Rose (2000) zastosowała model ciężkości handlu i dostarczyła empirycznych dowodów na to, że kraje posiadające wspólną walutę angażują się w znacznie zwiększony handel między sobą, a korzyści płynące z zastąpienia handlu przez walutę mogą być duże.

Kraje o pełnej substytucji waluty mogą powoływać się na większe zaufanie inwestorów międzynarodowych, powodując wzrost inwestycji i wzrostu gospodarczego. Eliminacja ryzyka związanego z kryzysem walutowym w wyniku pełnej substytucji waluty prowadzi do zmniejszenia premii z tytułu ryzyka kraju, a następnie do obniżenia stóp procentowych. Skutki te prowadzą do zwiększenia poziomu inwestycji. Istnieje jednak pozytywny związek między substytucją waluty a stopami procentowymi w gospodarce opartej na dwóch walutach.

Polityka pieniężna i kursowa

Oficjalne zastępowanie waluty pomaga promować dyscyplinę fiskalną i monetarną, a tym samym większą stabilność makroekonomiczną i niższe stopy inflacji, zmniejszyć zmienność kursu realnego i ewentualnie pogłębić system finansowy. Po pierwsze, substytucja waluty pomaga krajom rozwijającym się, zapewniając zdecydowane zaangażowanie w stabilną politykę pieniężną i kursową poprzez wymuszanie pasywnej polityki pieniężnej. Przyjęcie silnej waluty obcej jako prawnego środka płatniczego pomoże „wyeliminować problem inflacyjny związany z uznaniową polityką pieniężną”. Po drugie, oficjalna substytucja waluty nakłada na rząd silniejsze ograniczenia finansowe, eliminując finansowanie deficytu poprzez emisję pieniądza. Wyniki badań empirycznych sugerują, że inflacja była znacznie niższa w gospodarkach o pełnej substytucji walutowej niż w krajach o walutach krajowych. Spodziewaną korzyścią płynącą z zastąpienia waluty jest wyeliminowanie ryzyka wahań kursów walutowych i ewentualne zmniejszenie międzynarodowej ekspozycji kraju. Zastąpienie waluty nie może wyeliminować ryzyka kryzysu zewnętrznego, ale zapewnia stabilniejsze rynki w wyniku wyeliminowania wahań kursów walutowych.

Z drugiej strony, substytucja waluty prowadzi do utraty dochodów z przechowywania danych, utraty autonomii polityki pieniężnej oraz utraty instrumentów kursowych. Przychody z tytułu przechowywania danych w pamięci masowej są zyskami generowanymi, gdy władze monetarne emitują walutę. Przyjmując walutę obcą jako prawny środek płatniczy, władze monetarne muszą wycofać walutę krajową i zrezygnować z przyszłych przychodów z tytułu przechowywania danych sejsmologicznych. Kraj traci prawa do autonomicznej polityki pieniężnej i kursowej, nawet w czasach kryzysu finansowego. Na przykład były prezes Rezerwy Federalnej Alan Greenspan stwierdził, że bank centralny rozważa skutki swoich decyzji tylko dla gospodarki USA. W gospodarce w pełni zastępowanej przez walutę kursy walutowe są nieokreślone, a  władze monetarne nie mogą dewaluować waluty. W gospodarce o wysokiej substytucji waluty polityka dewaluacyjna jest mniej skuteczna w zmianie realnego kursu walutowego ze względu na znaczące efekty przejścia do cen krajowych. Koszt utraty niezależnej polityki pieniężnej istnieje jednak wtedy, gdy krajowe władze monetarne mogą zaangażować się w skuteczną antycykliczną politykę pieniężną, stabilizującą cykl koniunkturalny. Koszt ten zależy niekorzystnie od korelacji pomiędzy cyklem koniunkturalnym kraju klienta (gospodarka z substytucją waluty) a cyklem koniunkturalnym kraju będącego kotwicą. Ponadto władze monetarne w gospodarkach z substytucją waluty zmniejszają zapewnienie płynności ich systemu bankowego.

Systemy bankowe

W gospodarce z pełną substytucją waluty władze monetarne nie mogą działać jako pożyczkodawca ostatniej szansy dla banków komercyjnych poprzez drukowanie pieniędzy. Alternatywą dla kredytowania systemu bankowego może być opodatkowanie i emisja długu publicznego. Utrata kredytodawcy ostatniej instancji jest uważana za koszt pełnej substytucji waluty. Koszt ten zależy od początkowego poziomu nieoficjalnego zastępowania waluty przed przejściem do gospodarki w pełni zastępowanej walutą. Relacja ta jest negatywna, ponieważ w gospodarce w dużym stopniu zastępowanej walutą bank centralny już teraz obawia się trudności z zapewnieniem płynności systemu bankowego. W literaturze zwraca się jednak uwagę na istnienie alternatywnych mechanizmów zapewnienia bankom ubezpieczenia od utraty płynności, takich jak system, w ramach którego międzynarodowa społeczność finansowa pobiera opłatę ubezpieczeniową w zamian za zobowiązanie do udzielenia pożyczki bankowi krajowemu.

Banki komercyjne w krajach, w których dozwolone są rachunki oszczędnościowe i kredyty w walucie obcej, mogą być narażone na dwa rodzaje ryzyka:

  1. Ryzyko niedopasowania walutowego: Aktywa i pasywa w bilansach mogą być w różnych nominałach. Może się tak zdarzyć, jeżeli bank przelicza depozyty walutowe na walutę krajową i udziela kredytów w walucie krajowej lub odwrotnie.
  2. Ryzyko niewykonania zobowiązania: Powstaje, gdy bank wykorzystuje depozyty walutowe do udzielania kredytów w walucie obcej.

Zastąpienie waluty eliminuje jednak prawdopodobieństwo wystąpienia kryzysu walutowego, który negatywnie wpływa na system bankowy poprzez kanał bilansu. Zastąpienie waluty może ograniczyć możliwość systematycznych niedoborów płynności i optymalnych rezerw w systemie bankowym. Badania wykazały, że oficjalna substytucja waluty odegrała znaczącą rolę w poprawie płynności banku i jakości aktywów w Ekwadorze i Salwadorze.

Czynniki warunkujące proces zastępowania waluty

Dynamika lotu z pieniędzy krajowych

Wysokie i nieoczekiwane stopy inflacji zmniejszają popyt na pieniądz krajowy i zwiększają popyt na aktywa alternatywne, w tym walutę obcą i aktywa zdominowane przez walutę obcą. Zjawisko to nazywane jest „ucieczką od pieniądza krajowego”. Skutkuje to szybkim i znacznym procesem substytucji waluty. W krajach o wysokich stopach inflacji waluta krajowa jest stopniowo wypierana przez stabilną walutę. Na początku tego procesu funkcję magazynu wartości waluty krajowej zastępuje się walutą obcą. Następnie funkcja jednostki rozliczeniowej waluty krajowej zostaje wyparta, gdy wiele cen jest kwotowanych w walucie obcej. Przedłużający się okres wysokiej inflacji spowoduje, że waluta krajowa utraci swoją funkcję środka płatniczego, gdy społeczeństwo będzie przeprowadzać wiele transakcji w walucie obcej.

Ize i Levy-Yeyati (1998) badają czynniki warunkujące substytucję waluty depozytowej i kredytowej, stwierdzając, że substytucja waluty jest napędzana przez zmienność inflacji i realny kurs walutowy. Zastępowanie waluty wzrasta wraz z wahaniami inflacji i zmniejsza się wraz z wahaniami realnego kursu walutowego.

Czynniki instytucjonalne

Ucieczka z krajowych pieniędzy zależy od czynników instytucjonalnych danego kraju. Pierwszym z nich jest poziom rozwoju krajowego rynku finansowego. Gospodarka o dobrze rozwiniętym rynku finansowym może zaoferować zestaw alternatywnych instrumentów finansowych denominowanych w walucie krajowej, zmniejszając rolę waluty obcej jako zabezpieczenia przed inflacją. Wzorzec procesu zastępowania waluty różni się również w zależności od kraju, w którym obowiązują różne mechanizmy kontroli dewizowej i kapitałowej. W kraju o rygorystycznych przepisach dewizowych, popyt na walutę obcą będzie zaspokajany poprzez posiadanie aktywów w walutach obcych za granicą i poza krajowym systemem bankowym. Popyt ten często wywiera presję na równoległy rynek walut obcych i na rezerwy zagraniczne kraju. Dowodem na taki wzorzec jest brak substytucji waluty w okresie przedreformowym w większości gospodarek w okresie przejściowym, z powodu ograniczonych kontroli nad wymianą walut i systemem bankowym:13 W przeciwieństwie do tego, zwiększając rezerwy walutowe, kraj może złagodzić przesunięcie aktywów za granicę i wzmocnić rezerwy zewnętrzne w zamian za proces substytucji waluty. Jednak wpływ tego rozporządzenia na model substytucji waluty zależy od oczekiwań społeczeństwa co do stabilności makroekonomicznej i stabilności systemu walutowego.

Waluty kotwicowe

Australijski dolar

  • Kiribati (emituje własne monety; Kiribati używa waluty australijskiej od 1943 r.)
  • Nauru (w pełni stosuje walutę australijską od 1914 r.)
  • Tuvalu (emituje własne monety; Tuvalu używa australijskiej waluty obok waluty krajowej od 1892 r.)

Euro

  • Główny artykuł: Status międzynarodowy i stosowanie euro
  • Andora (dawniej frank francuski i peseta hiszpańska; emituje własne monety euro). Stosuje walutę francuską i hiszpańską od 1278 r.
  • Kosowo (dawny niemiecki znak towarowy i jugosłowiański dinar)
  • Monako (wcześniej frank francuski od 1865 r.; emituje własne monety euro)
  • Czarnogóra (dawny niemiecki znak towarowy i dinar jugosłowiański)
  • San Marino (dawniej włoski lir; emituje własne monety euro)
  • Państwo Watykańskie (dawniej włoskie liry; emituje własne monety euro)
  • Zimbabwe (obok dolara amerykańskiego, południowoafrykańskiego randa i puli botswańskiej)
  • Korea Północna (wraz z chińskim yuanem, dolarem amerykańskim i północnokoreańskim zwyciężył)

Indyjska rupia

  • Bhutan (obok Bhutanese ngultrum, powiązany na równi z rupią)
  • Nepal (obok rupii nepalskiej, powiązanej ze stroną internetową ₹0.625)
  • Zimbabwe (obok dolara amerykańskiego, euro, chińskiego juana i puli botswańskiej)

Dolar nowozelandzki

  • Wyspy Cooka (emituje własne monety i niektóre banknoty)
  • Nauru (wraz z dolarem australijskim od 25 maja 2013 r.)
  • Niue
  • Wyspa Pitcairn
  • Tokelau

Południowoafrykański rand

  • Eswatini (obok Swazi lilangeni)
  • Lesotho (obok Lesotho loti)
  • Namibia (obok dolara namibijskiego)
  • Zimbabwe (obok dolara amerykańskiego, euro, chińskiego juana i puli botswańskiej)

Dolar amerykański

Kraje korzystające wyłącznie z dolara amerykańskiego

  • Brytyjskie Wyspy Dziewicze
  • Niderlandy Karaiby (od dnia 1 stycznia 2011 r.)
  • Timor Wschodni (używa własnych monet)
  • Ekwador (używa własnych monet oprócz monet amerykańskich; Ekwador przyjął dolara amerykańskiego jako swój prawny środek płatniczy w 2000 r.):1
  • Salwador
  • Wyspy Marshalla
  • Sfederowane Stany Mikronezji (Mikronezja używała dolara amerykańskiego od 1944 r.)
  • Palau (Palau przyjął dolara amerykańskiego od 1944 r.)
  • Panama (używa własnych monet oprócz monet amerykańskich. Kraj ten przyjął dolara amerykańskiego jako prawny środek płatniczy od 1904 r.)
  • Turcy i wyspy Caicos

Kraje korzystające z dolara amerykańskiego wraz z innymi walutami

  • Bahamy
  • Barbados
  • Belize
  • Bermudy (dolar bermudzki ustalony na poziomie 1:1, ale USD jest akceptowany)
  • Kambodża (wykorzystuje kambodżański riel do wielu oficjalnych transakcji, ale większość firm zajmuje się wyłącznie dolarami dla wszystkich, ale najtańszych pozycji. Zmiana jest często podawana w kombinacji dolarów amerykańskich i kambodżańskiego riel. Bankomaty dają raczej dolary amerykańskie niż kambodżański riel.)
  • Kostaryka
  • Haiti (używa dolara amerykańskiego wraz z walutą krajową, smakoszem)
  • Honduras (używany obok Honduran lempira)
  • Irak
  • Liban (wraz z funtem libańskim)
  • Liberia (wykorzystywała wyłącznie dolara amerykańskiego we wczesnej fazie rozwoju ChRL, ale Narodowy Bank Liberii rozpoczął emisję pięciu monet dolarowych w 1982 r.;:3 Dolar amerykański nadal jest powszechnie stosowany obok dolara liberyjskiego)
  • Korea Północna (wraz z chińskim yuanem, euro i północnokoreańskim zwyciężył)
  • Somalia (wraz z somalijskim szylingiem)
  • Urugwaj
  • Zimbabwe od 2009 r. (obok południowoafrykańskiego ryżu, funta brytyjskiego, puli botswanej, chińskiego juana i kilku innych walut)

Inne

  • Dram ormiański: Republika Górskiego Karabachu (okupowana przez Armenię, ale akceptowany przez Azerbejdżan)
  • Dolar Brunei: Singapur (obok dolara singapurskiego i odwrotnie)
  • Korona duńska: Grenlandia i Wyspy Owcze (te ostatnie emitują własne monety i niektóre banknoty).
  • Funt egipski: Strefa Gazy (obok nowego izraelskiego szekla)
  • Dolar Hongkongu: Makao (obok Macanese pataca, ustalonego na poziomie 1,032 USD)
  • Nowy izraelski szekel: Terytoria palestyńskie
  • Jordański dinar: Zachodni Brzeg Jordanu (obok nowego izraelskiego szekla)
  • Rosyjski rubel: Abchazja i Osetia Południowa (de facto niepodległe państwa, ale uznane za część Gruzji)
  • Frank szwajcarski: Liechtenstein
  • Tureckie liry: Turecka Republika Cypru Północnego (de facto niepodległe państwo, ale uznane za część Cypru przez wszystkie państwa z wyjątkiem Turcji)

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany.